МУХТАСАРУЛ ВИҚОЯ МАТНИ 14-қисм
16 сентябр 2020 й.
14 марта ўқилди.

 
МУХТАСАРУЛ ВИҚОЯ МАТНИ
14-қисм

МАЪДАНЛАР ЗАКОТИ
Тилло ёки унга ўхшаш маъданлар харож ва ушр еридан топилганда бешдан бири олинади. Қолгани маъдан топилган ер эгасиз бўлса, топиб олганга. Бўлмаса, ернинг эгасига. Ўз ҳовлисидан топиб олинган маъданда ҳеч нарса йўқ. Ўз еридан топгани ҳақида, икки хил ривоят бор.
وَلاَ شَ ح يءَ هفي ل حؤل ؤٍ وَعَحنبٍَّ، وَلاَ هفي فَ حي روزَجَ وه جدَ هفي جَبَلٍ . وَكَحن زٌ
فهيهه هسَْة اح ه لإ ح سلاَهم كَاللُّقَطَهة، وَمَا هفيهه هسَْة الح كحفهر ه خَ سَ، وَبَاقهيهه
لهحلوَا ه ج ه د إه ح ن لَِح تَحلَ ه ك احلأَحر ض، وَإهلاَّ فَلهحل م ح ختَ ه ط لَه أَي الحمَاله ه ك لَه
هفي أَوَّهل الحفَحت ه ح .
(Денгиздан олинувчи) луълуъ ва анбарда, шунингдек тоғдан топилган ферузада ҳеч нарса йўқ. Ислом белгиси бор дафийна худди тушиб қолган нарсага ўхшайди. Куфр белгиси бор дафийнадан бешдан бир олинади. Қолгани, ерэгасиз бўлса, топиб олганга. Бўлмаса, ерга аввалбошда ёзма равишда бўлган ҳужжатга асосан эгалик қилганга, яъни ўша ер фатҳ қилингач унга эгалик қилган кишигадир. (Сўнгра у ерни сотиб юборган бўлса ҳам).
وَهركَا ز صَ ح حرَاءَ اَْهر ا ح لَْحر ه ب كلُّه له م ح ستَأحمَ وَجَدَه ، وَإه ح ن وَجَدَه هفي
اَْرٍ همحن هَا رَ هَّْ عَلَى مَاله ه كهَا، وَإه ح ن وَجَدَ هركَازَ مَتَا ه عهه ح م هفي أَحرضٍ لَِح
تَحلَ ح ك، ه خَ سَ، وَبَاقهيهه لَه . 
Дорул ҳарб саҳросидан омонлик берилган одам топиб олган хазина унга бўлади. Агар у мазкур нарсани уларнинг ҳовлиларидан биридан топса, ҳовлининг эгасига қайтариб беради. Агар уларнинг кўмилган матоларини эгаси йўқ ердан топса, бешдан бирини беради ва қолганини ўзига бўлади.
فَ ح صلٌ )هفي زَكَاةه الحعَسَهل وَا ح لْ ح ضرَاوَا ه ت ( 
وَهفي عَسَه ل أَحرضٍ ع ح شهريَّةٍ، أَحو جَبَلٍ وَثَََهرهه وَمَا خَرَجَ هم احلأَحر ه ض
وَإه ح ن قَلَّ : ع ح شرٌ، وَإه ح ن سَقَاه سَحيحٌ أَحو مَطَرٌ، إهلاَّ هفي حَ نَ ه و حَطَبٍ .
وَنه ح ص ف ع ح شرٍ إه ح ن سهقيَ بهغَحربٍ أَحو اَْلهيَةٍ بهلَا رَفحه ع محؤه ن الزَّحره ع . 
АСАЛ ВА ЕРДАН ЧИҚҚАН
ЗИРОАТЛАРНИНГ ЗАКОТИ
Ушрий ернинг ва тоғнинг асалидан ва оқин сув ёки ёмғир суғорган бўлса мевасидан, еридан чиққан нарсалардан - оз бўлса ҳам -
ушр (ҳосилнинг ўндан бири) берилади. Аммо ўтин каби нарсаларда ушр йўқ.
Агар катта пақир ёки чархпалак ила суғорилса ушрнинг ярми берилади. Ушр ажратишда зироат учун қилинган харажат чиқариб ташланмайди.
وَمَاء السَّمَاهء وَالحعَحه ين وَالحبهحئهر ع ح شهريٌّ، وَمَاء أَنح هَارٍ حَفَرَهَا الحعَجَ م
خَرَا ه جيٌّ، وَكَذَا احلأَنح هَا ر احلأَحربَ عَة ه عحندَ أَهبِ ي و سفَ لاَ ه عحندَ مَُمَّدٍ .
وَأَحر ض الحعَرَ ه ب وَمَا أَ ح سلَمَ أَ ح هل ه وَأ قهرَّ هفي أَيح ه ديهه ح م، أَحو ف تهحَ عَحن وَةً
وَق ه سمَ بَ حينَ جَحي ه شنَا، وَالحبَ ح صرَة ع ح شهريَّة . وَالسَّوَا وَمَا ف تهحَ عَحن وَةً وَأ قهرَّ
أَ ح هل ه عَلَحيهه أَحو صَالََْ ه ح م : خَرَا ه جيَّة . وَمَوَاتٌ أ ح حيهيَ ي حعتَبَ ر به قحربههه .
Осмон, булоқ ва қудуқ суви ушрийдир. Ажамлар қазиган анҳорларнинг суви харожийдир. Шунингдек, Абу Юсуф раҳимаҳуллоҳнинг наздиларида, тўрт анҳорнинг суви ҳам харожийдир, Муҳаммад раҳимаҳуллоҳнинг наздиларида эмас. Араб ерлари, аҳли Исломни қабул қилиб уларнинг қўлида қолган ерлар ва куч билан фатҳ қилиниб лашкарларимиз орасида тақсимлаб берилган ерлар ва Басра ушрийдир. “Савод” (Ироқнинг қишлоқлари), куч билан фатҳ
қилинганидан сўнг ўз эгаларига қолдирилган ерлар ва ерлик аҳоли ила сулҳ тузилган ерлар харожийдир. Тирилтирилган ўлик ерлар яқинидаги ер эътиборида бўлади.
وَا ح لَْرَا ج إهمَّا خَرَا ج مقَاسََْةٍ، كَمَا ي وضَ ع ربحعٌ أَحو حَ نَ وه ، وَنه ح ص ف
ا ح لَْاهره ج غَايَة الطَّاقَهة ، وَإهمَّا موَظَّفٍ كَمَا وَضَعَ ع مَ ر رَ ه ضيَ الله تَ عَالََ
عَحنه عَلَى السَّوَاهْ له ك ه ل جَهريبٍ يَ حب ل غ ه ا لحمَاء صَاعٌ هم حَ ب رٍ أَحو شَحعيٍْ
وَهْ حرهَمٌ، وَه لَْهري ه ب الرَّطحبَهة خََحسَة رََْاههمَ ، وَه لَْهري ه ب الحكَحرهم وَالنَّ ح خ هل
متَّ ه صلَةً ه ضحع فه ، وَلهمَا ه سوَاه وَالحب ح ستَا ه ن مَا ي ه طي ق . 
Харож ё муқосама харожи бўлади, у ҳосилнинг чорагига ёки шунга ўхшаш миқдорга солинади. Ҳосилнинг ярмига харож солиш тоқатнинг чегарасидир. Ёки муваззаф харож бўлади, у ҳазрати Умар разияллоҳу анҳу Савод ерлари аҳлига солган харожга ўхшайди. У харож қуйидагича: сув етадиган ҳар бир жарийбга (“жарийб” ҳажмда 132 литр, оғирликда 104,448 кг) бир соъ буғдой ёки арпа ҳамда бир дирҳам, бир жарийб ҳўл мева боғига беш дирҳам. Бир жарийб токзор ёки
дарахтлари бир-бирига туташган хурмозорга унинг икки баробари. Улардан бошқаларда ва бўстон учун тоқат етадиган харож белгиланади.
وَلاَ خَرَاجَ لَ ه و انح قَطَعَ الحمَاء عَ حَ أَحرضٍ، أَحو غَلَبَ عَلَحي هَا، أَحو
أَصَابَ الزَّحرعَ آفَة . وَ هَ يَ ب إه ح ن عَطَّلَهَا مَاله كهَا، وَيَ حب قَى إه ح ن أَ ح سلَمَ
الحمَاله ك، أَحو شَرَاهَا م ح سلهمٌ . وَإه ه ن ا ح شتَ رَى الحكَافه ر ع ح شهريَّةَ م ح سل همٍ
و ه ضعَ ا ح لَْرَا ج . 
Ердан сув кесилиб қолса, ерни сув босса ёки зироатга офат етса, харож йўқдир. Ернинг эгаси уни ишловсиз қолдирса, харож вожиб бўлади. Агар ер эгаси Исломни қабул қилса ёки ерни мусулмон сотиб олса, харож қолаверади. Агар кофир мусулмоннинг ушрий ерини сотиб олса, харож солинади.
فَ ح صلٌ )هفي مَ ح صرَ ه ف الزَّكَاهة ( 
مَ ح صرَ ف الزَّكَاةه الحفَهقيْ أَ ح ي مَ حَ لَه مَا ونَ الن هصَا ه ب،
وَالحه م ح س ه ك ين : أَ ح ي مَ حَ لاَ شَ ح يءَ لَه ، وَعَاهمل الصَّدَقَهة، فَ ي حعطَى بهقَ ح دهر
عَمَلههه ، 
Давоми бор... 

МУХТАСАРУЛ ВИҚОЯ МАТНИ 
китобидан
«орқага

Бухоро -
Бомдод: 05:55
Куёш: 06:33
Пешин: 13:10
Аср: 17:10
Шом: 18:55
Хуфтон: 20:25
Тўлиқ тақвим »
ТАСАВВУФ » Маърифий ислом »
Сайтдан излаш
Telegram