КОРРУПЦИЯГА ҚАРШИ КУРАШДА ИСЛОМИЙ АХЛОҚИЙ-ҲУҚУҚИЙ ТАМОЙИЛЛАР
04 май 2026 й.
Исломда ахлоқий-ҳуқуқий тамойиллар
Коррупциянинг моҳияти ва исломий баҳоси
154 марта ўқилди.
КОРРУПЦИЯГА ҚАРШИ КУРАШДА ИСЛОМИЙ АХЛОҚИЙ-ҲУҚУҚИЙ ТАМОЙИЛЛАР
Мазкур мақолада коррупцияга қарши курашишда исломий ахлоқий-ҳуқуқий тамойилларнинг ўрни таҳлил қилинади. Ҳалоллик, адолат, омонатдорлик ва масъулият каби қадриятларнинг жамиятдаги коррупциявий ҳолатларнинг олдини олишдаги аҳамияти ёритилади. Шунингдек, замонавий ҳуқуқ тизими билан исломий қадриятларнинг уйғунлашуви масалалари кўриб чиқилади.
Ҳозирги даврда коррупция глобал миқёсдаги энг жиддий муаммолардан бири сифатида эътироф этилмоқда. У жамиятнинг иқтисодий, сиёсий ва ижтимоий ривожланишига салбий таъсир кўрсатади. Шу сабабли коррупцияга қарши курашиш нафақат ҳуқуқий чораларни, балки ахлоқий ва маънавий асосларни ҳам талаб қилади. Ислом дини эса инсон фаолиятини тартибга солувчи мукаммал тизим сифатида бу борада муҳим тамойилларни таклиф этади.
Исломда ахлоқий-ҳуқуқий тамойиллар
Ислом таълимотида жамият барқарорлиги ахлоқий қадриятларга таянади. Қуръони каримда адолат ва омонатдорликка алоҳида урғу берилиб, инсонлар ўртасидаги муносабатлар ҳалоллик асосида қурилиши лозимлиги таъкидланади. Жумладан, Нисо сурасининг 58-оятида омонатни эгасига топшириш ва адолат билан ҳукм қилиш буюрилади.
Исломий қадриятлар қуйидагилардан иборат:
• Ҳалоллик — ҳар қандай фаолиятда поклик ва ростгўйликни таъминлаш;
• Адолат — ҳар кимга ҳаққини бериш;
• Омонатдорлик — ишониб топширилган вазифани суиистеъмол қилмаслик;
• Масъулият — ҳар бир амал учун жавобгарликни ҳис этиш.
Коррупциянинг моҳияти ва исломий баҳоси
Коррупция мансаб ёки ваколатдан шахсий манфаат йўлида фойдаланишдир. Бу ҳолат жамиятда тенгсизлик ва ишончсизликни келтириб чиқаради.
Ислом нуқтаи назаридан коррупция:
• ҳаром даромад,
• зулм ва адолатсизлик,
• омонатга хиёнат сифатида баҳоланади.
Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в) ҳадисларида пораҳўрлик кескин қораланган бўлиб, бу иллат жамиятни емирувчи омил сифатида кўрсатилган.
Исломий тамойиллар асосида коррупцияга қарши кураш
Ислом дини коррупцияни илдизидан бартараф этишга қаратилган қуйидаги механизмларни илгари суради:
Биринчи, омонатдорлик тамойили — мансабни шахсий манфаат учун ишлатишни қатъиян ман этади.
Иккинчи, адолат тамойили — қарорлар холис ва ҳаққоний бўлишини талаб қилади.
Учинчи, ҳалоллик — ҳаром йўллар билан бойлик орттиришни рад этади.
Тўртинчи, тақво — инсоннинг ички назорати сифатида хизмат қилади.
Бешинчи, ҳисобдорлик — ҳар бир амал учун жавобгарликни эслатади.
Бу тамойиллар коррупциянинг олдини олишда профилактик восита сифатида муҳим аҳамият касб этади.
Замонавий ҳуқуқ тизими билан уйғунлик
Бугунги кунда коррупцияга қарши курашишда қонунчилик асослари такомиллаштирилмоқда. Бироқ фақат жазолаш механизмлари етарли эмас. Исломий ёндашув эса инсоннинг ички дунёсини тарбиялаш орқали муаммонинг илдизига таъсир кўрсатади.
Исломий қадриятлар билан ҳуқуқий тизим уйғунлашганда:
• жамиятда ҳалоллик муҳити шаклланади,
• давлат бошқарувида шаффофлик ошади,
• фуқароларнинг ҳуқуқий онг ва маданияти юксалади.
Коррупцияга қарши курашишда исломий ахлоқий-ҳуқуқий тамойиллар муҳим ўрин тутади. Ҳалоллик, адолат, омонатдорлик ва масъулият каби қадриятлар жамиятда соғлом муҳитни шакллантиришга хизмат қилади. Шу боис замонавий ҳуқуқ тизимини ушбу қадриятлар билан уйғунлаштириш коррупцияни камайтиришда самарали йўл ҳисобланади.
Муҳаммад Ачилов,
ЎМИ Бухоро вилоят вакиллиги ҳуқуқшуноси
«орқага
